“తెలుసు అన్నవాడికి తెలియదు.తెలియదు అన్నవాడికే తెలుసు.”#కేనోపనిషత్ 10 వ రోజు

జీవజగద్భావాలు కరిగితే మిగిలేది ఆత్మస్వరూపమే

ఈ భాగంలో గురువుగారు అద్వైత సాధనలో అత్యంత కీలకమైన విషయాన్ని చెబుతున్నారు. ఆత్మను పొందాలి, బ్రహ్మాన్ని చూడాలి, పరమాత్మను తెలుసుకోవాలి అని మనం అనుకుంటున్నాం. కానీ సమస్య పరమాత్మ దూరంలో ఉండటం కాదు — జీవుడు, జగత్తు అనే భావాలు మధ్యలో నిలబడటం. “నేను జీవుడిని”, “ఇది ప్రపంచం”, “అతడు ఈశ్వరుడు” అనే త్రిపుటి నిలిచినంతవరకు పరిపూర్ణ సత్యం ప్రత్యక్షం కాదు.

జీవుడు ఎందుకు పుట్టాడు? ప్రపంచాన్ని తనకు భిన్నంగా చూచినందువల్ల. “ఇది నాది కాదు” అనే భావమే జీవత్వానికి మూలం. అందుకే గురువుగారు ప్రపంచాన్ని వదిలేయమని చెప్పడం లేదు; “ఇది కూడా నా స్వరూపమే” అని గ్రహించమంటున్నారు. విశేషంగా కనిపిస్తున్న జగత్తు సామాన్య చైతన్యంలో కలిసిపోయినప్పుడు, దృశ్యం కరిగిపోతుంది. దృశ్యం కరిగితే దృష్టి మాత్రమే మిగులుతుంది. ఆ దృష్టినే చైతన్యం, స్పురణ, ఆత్మ, బ్రహ్మం — ఏ పేరుతో పిలిచినా అదే.

ఇక్కడ “లయం” అనే మాట చాలా లోతైనది. అద్వైతంలో లయం అంటే నాశనం కాదు; తనలోనే కలిసిపోవడం. వెలుగు వచ్చినప్పుడు చీకటి పారిపోదు — వెలుగులోనే గుప్తమవుతుంది. అలాగే ప్రపంచం కూడా పరమాత్మకు భిన్నం కాదు. అవ్యక్తంగా ఉన్నది వ్యక్తమై జగత్తుగా కనిపిస్తోంది. అందుకే గురువుగారు “లేనిది రాదు, ఉన్నది పోదు” అంటున్నారు. సృష్టి అంటే కొత్తగా పుట్టడం కాదు; గుప్తమైనది బయటపడటం. లయం అంటే నాశనం కాదు; వ్యక్తమైనది మళ్ళీ అవ్యక్తమవడం.

ఈశ్వరుడనే భావం కూడా మనసులోనే ఉద్భవిస్తుంది. నాస్తికుడికి ఈశ్వరుడు గుప్తం; భక్తుడికి వ్యక్తం. అంటే ఈశ్వర స్పురణ కూడా మన చైతన్యంలోనే పుడుతోంది. అందువల్ల ప్రపంచాన్ని, ఈశ్వరుడిని “అన్యంగా” కాక “అనన్యంగా” చూడమంటున్నారు. అన్యభావమే ద్వైతం. అది కరిగితే జీవభావం కూడా కరిగిపోతుంది. అప్పుడు తెలిసేది — ఈశ్వరుడు ఎక్కడో లేడు; నువ్వే ఆ స్వరూపం అని.

ఇంతటి బోధ విన్న శిష్యుడు “నాకు బాగా అర్థమైపోయింది” అని ఆనందపడతాడు. కానీ గురువు వెంటనే అతడిని పరీక్షిస్తాడు. ఎందుకంటే “నేను బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకున్నాను” అనే మాటలోనే ద్వైతం దాగి ఉంది. అక్కడ “నేను” జ్ఞాత, “బ్రహ్మం” జ్ఞేయం అయిపోతుంది. కానీ బ్రహ్మం ఎప్పటికీ జ్ఞేయం కాదు; అది జ్ఞాత స్వరూపమే. మనస్సుకు గోచరమయ్యేది అనాత్మ మాత్రమే. అందుకే గురువుగారు “నీకు తెలిసిందనుకుంటున్నది నిజంగా బ్రహ్మమేనా? లేక పరిమిత భావమా?” అని ప్రశ్నిస్తున్నారు.

ఉపనిషత్తు కూడా “యది మన్యసే సువేదేతి” — “ఒకవేళ నీకు పూర్తిగా తెలిసిపోయిందని అనుకుంటే…” అని సందేహంతోనే ప్రారంభిస్తుంది. ఎందుకంటే బ్రహ్మతత్వం మాటలతో పట్టుకునేది కాదు. దానిని గ్రహించడానికి రెండు అర్హతలు కావాలి — దోషరాహిత్యం మరియు సుమేధస్సు. మనస్సులో వాసనలు, అహంకారం, పాత భావాలు ఉండకూడదు. అంతేకాదు, సూక్ష్మమైన తత్త్వాన్ని గ్రహించగల పరిశుద్ధ మేధస్సు ఉండాలి. మందు సీసాలో తేనె పోస్తే అది విషమైపోయినట్టే, అపరిశుద్ధ మనస్సులో అద్వైత బోధ నిలవదు.

ఈ భాగం చివరికి చెప్పే మహా సత్యం ఏమిటంటే — ఆత్మజ్ఞానం కొత్తగా సంపాదించేది కాదు. జీవజగద్భావాలు, భేదబుద్ధి, అహంకార వాసనలు కరిగిపోయినప్పుడు స్వయంగా వెలిగేది ఆత్మస్వరూపమే. అదే బ్రహ్మం. అదే నీవు.

రెండవ భాగం 

ఓం 🕉

ఈ భాగం చాలా అద్భుతమైనది. ఉపనిషత్తులు ఎలా బోధిస్తాయో, అదే బోధను ఎవరు ఎలా పట్టుకుంటారో, అందులోనే జీవుడి స్థాయి తెలుస్తుంది అని ఈ కథ ద్వారా మహర్షులు చెబుతున్నారు.

ఛాందోగ్యోపనిషత్తులో బ్రహ్మదేవుడి దగ్గరికి ఇద్దరు వచ్చారు — దేవతల తరపున ఇంద్రుడు, రాక్షసుల తరపున విరోచనుడు. ఇద్దరికీ ఒకే గురువు, ఒకే శాస్త్రం, ఒకే ఉపదేశం. కానీ ఒకడు దేవేంద్రుడయ్యాడు, ఇంకొకడు దేహమే ఆత్మ అని పట్టుకొని వెళ్ళిపోయాడు. ఎందుకు? బోధలో తేడా లేదు. గ్రహణంలో తేడా.

బ్రహ్మదేవుడు మొదట వాళ్ళని వెంటనే బోధించలేదు. “32 సంవత్సరాలు బ్రహ్మచర్యం చేసి రండి” అన్నాడు. ఇక్కడ బ్రహ్మచర్యం అంటే కేవలం శరీర నియమం కాదు. బ్రహ్మం మీద మనసు నిరంతరం తిరుగుతూ ఉండటం. ఒక సత్యం తెలుసుకోవాలని అంతర్ముఖ తపన. “నాకది కావాలి” అనే కమిట్‌మెంట్. అద్వైతం టైం పాస్ విషయం కాదు. జీవితం మొత్తం పెట్టి వెతకాల్సిన సత్యం.

తర్వాత బ్రహ్మదేవుడు ఒక విచిత్రమైన మాట చెప్పాడు:

“నీ కుడి కంటిలో కనిపిస్తున్న పురుషుడే ఆత్మ. అదే అమృతం. అదే బ్రహ్మం.”

ఇక్కడే కథ మొత్తం తిరిగిపోయింది.

విరోచనుడు ఏమనుకున్నాడు?

“అబ్బా! కంటిలో కనిపిస్తున్న ఈ ప్రతిబింబమే బ్రహ్మమన్నమాట. శరీరమే ఆత్మ.” అని నిర్ణయించుకొని వెళ్లిపోయాడు. అక్కడే ఆగిపోయాడు. ఎందుకంటే అతని దృష్టి ప్రతిబింబం మీదే. బయట కనిపిస్తున్న రూపం మీదే. అందుకే రాక్షసత్వం ఎప్పుడూ బాహ్య దృష్టిలోనే ఉంటుంది. రూపం, శరీరం, భోగం — ఇవే సత్యం అనుకుంటుంది.

కానీ ఇంద్రుడు ఆగిపోయాడు.

“ఒక్క నిమిషం… ఈ శరీరం ముసలవుతుంది. నిద్రలో కనబడదు. చనిపోతుంది కూడా. ఇది ఎలా అమృతం అవుతుంది?” అని అనుమానం వచ్చింది.

అదే అతని గొప్పతనం.

విరోచనుడు “నాకు అర్థమైపోయింది” అని వెళ్లిపోయాడు.

ఇంద్రుడు “నాకు ఇంకా పూర్తిగా బోధపడలేదు” అని తిరిగి వచ్చాడు.

అందుకే గురువు మళ్ళీ మళ్ళీ ఉపదేశించాడు. మూడు దఫాలు బోధించాడు. ఇంకా చివరికి నాలుగోసారి పరిపూర్ణ బ్రహ్మవిద్య ఇచ్చాడు. ఎందుకంటే బ్రహ్మజ్ఞానం అనేది వినగానే పట్టుకునే విషయం కాదు. ప్రతిబింబాన్ని వదిలి బింబాన్ని పట్టుకోవాలి.

ఇక్కడ గురువు చెప్పింది ఏమిటంటే:

“కంటిలో కనిపిస్తున్న ప్రతిబింబాన్ని పట్టుకో” కాదు.

“ఆ ప్రతిబింబం దేనివల్ల కనిపిస్తున్నదో దాన్ని పట్టుకో” అన్నాడు.

ఇదే సూక్ష్మం.

ప్రపంచం ప్రతిబింబం.

శరీరం ప్రతిబింబం.

మనస్సు ప్రతిబింబం.

జీవభావం ప్రతిబింబం.

ఈశ్వరుడనే రూపభావన కూడా ప్రతిబింబమే.

కానీ ఇవన్నీ కనిపించడానికి కారణమైన మూల చైతన్యం — అదే బింబం. అదే ఆత్మ. అదే బ్రహ్మం.

… ఇదే కారణం గురువుగారు ఎప్పుడూ “మెయిన్ కరెంట్ మిస్ అవ్వొద్దు” అంటుంటారు. కర్మలు, ఉపాసనలు, వాదాలు, పుస్తకాలు — ఇవన్నీ మార్గంలో బోర్డులు మాత్రమే. గమ్యం కాదు. దారినే పట్టుకొని కూర్చుంటే గమ్యం ఎప్పటికీ రాదు.

అందుకే గురువుగారు గొప్ప మాట చెప్పారు:

“సత్యం పుస్తకంలో ఉందని సత్యం కాదు. గురువు నోట వచ్చినందుకు సత్యం కాదు. అది తన స్వరూపం వల్లే సత్యం.”

గురువు చేయగలిగేది ఒక్కటే — నీవు ప్రతిబింబం వైపు చూస్తున్నావని చెప్పి, బింబం వైపు తిరగమని చూపించడం.

ఈ భాగం మొత్తం ఒకే మాట చెబుతోంది:

విరోచనుడు కనిపించిందే పట్టుకున్నాడు.

ఇంద్రుడు కనిపించడానికి కారణమైనదాన్ని వెతికాడు.

అందుకే ఒకడు బంధంలో మిగిలిపోయాడు.

ఇంకొకడు బ్రహ్మజ్ఞాని అయ్యాడు.

మూడో భాగం

ఓం 🕉

 ఈ మూడవ భాగం అసలు అద్వైత హృదయం లాంటిది. ఇక్కడ గురువు ఒక గొప్ప ప్రమాదాన్ని చూపిస్తున్నాడు — “ఆత్మతత్వం విన్నవాడు నిజంగా అర్థం చేసుకున్నాడా? లేక తన బుద్ధి రంగు అద్దాల ద్వారా వక్రీకరించుకున్నాడా?” అనే విషయం.

లౌకిక విషయాలనే మనుషులు వంద రకాలుగా అర్థం చేసుకుంటారు. ఒక మాట చెప్పినా పదిమంది పది విధాలుగా పట్టుకుంటారు. అలాంటిది ఇంద్రియాలకు అతీతమైన ఆత్మతత్వం చెబితే అందరూ ఒకే విధంగా పట్టుకుంటారా? అసంభవం. అందుకే మహర్షులు కూడా శిష్యులను అనుమానిస్తారు. “నిజంగా బోధపడిందా? లేక మాటలు మాత్రమే పట్టుకున్నాడా?” అని.

అందుకే కపిలుడు ఒకలా చెప్పాడు, పతంజలి ఒకలా చెప్పాడు, గౌతముడు ఇంకొకలా చెప్పాడు. ప్రతివాడు తాను పట్టుకున్న కోణాన్నే “ఇదే ఆత్మ” అని అనుకున్నాడు. చూసింది ఆత్మ కాదు — చూసే చైతన్యమే ఆత్మ. కానీ మనిషి ఎప్పుడూ దృశ్యాన్ని పట్టుకొని దృష్టిని మరిచిపోతాడు.

అందుకే గురువు “యది మన్యసే సువేదేతి” అన్నాడు.

“నీకు బాగా తెలిసిపోయింది అని అనుకుంటే, అదే ప్రమాదం” అన్నాడు.

ఎందుకంటే “నాకు తెలుసు” అన్న క్షణంలోనే బ్రహ్మం ఒక విషయంగా మారిపోతుంది. నీవు జ్ఞాతవు, అది జ్ఞేయం అవుతుంది. అప్పుడు అది ఆత్మ కాదు. ఎందుకంటే ఆత్మ ఎప్పుడూ తెలుసుకునే వెలుగు — తెలుసుకోబడే వస్తువు కాదు.

ఇక్కడ ఒక అద్భుతమైన సందేహం వస్తుంది:

“బ్రహ్మానికి చాలా రూపాలున్నాయా? లేక ఒక్కటేనా?”

భగవత్పాదులు ఎంత అద్భుతంగా సమాధానం ఇచ్చారో చూడండి.

“నామరూప ఉపాధుల వల్ల అనేకంగా కనిపిస్తుంది. స్వతహాగా మాత్రం అది ఏకమే.”

అంటే నీ దృష్టిలో రంగు అద్దాలు ఉన్నాయి. శైవుడు చూస్తే శివుడు కనిపిస్తాడు. వైష్ణవుడు చూస్తే విష్ణువు కనిపిస్తాడు. శాక్తుడు చూస్తే అమ్మవారు కనిపిస్తారు. కానీ ఇవన్నీ రూపాలు మాత్రమే. వాటి వెనుక వెలుగుతున్న చైతన్యం ఒక్కటే.

సముద్రంలో వేల అలలు ఉంటాయి. ప్రతి అలలో ఒక సూర్యుడు ప్రతిబింబిస్తాడు. అప్పుడు వేల సూర్యులున్నాయా? కనిపిస్తున్నాయి. కానీ నిజానికి సూర్యుడు ఒక్కడే.

అలాగే:

ప్రపంచం అనేకం — దృష్టి వల్ల.

బ్రహ్మం ఏకం — స్వరూపం వల్ల.

అందుకే ఉపనిషత్తులు చివరికి అన్నీ కొట్టి పారేస్తాయి:

“అశబ్దం, అస్పర్శం, అరూపం, అరసం, అగంధం…”

అంటే శబ్దం కాదు, స్పర్శ కాదు, రూపం కాదు, రసం కాదు, గంధం కాదు. ఐదు భూతాలకు అతీతం. నామరూపాలకు అతీతం. ఎలాంటి పరిమితికీ లోబడని చైతన్య స్వరూపం.

ఇక్కడ ఒక శిష్యుడు చాలా అద్భుతమైన ప్రశ్న అడిగాడు:

“ఏ గుణంతో దాన్ని పట్టుకుంటామో, అదే దాని స్వరూపం కాదా?”

అప్పుడు గురువు ఒప్పుకున్నాడు.

“అవును. బ్రహ్మాన్ని పట్టుకోవడానికి ఉన్న ఏకైక లక్షణం — చైతన్యం.”

భూమికి చైతన్యం లేదు.

నీటికి లేదు.

అగ్నికి లేదు.

వాయువుకు లేదు.

ఆకాశానికి లేదు.

ఇవి కలిసిన శరీరానికీ లేదు.

కానీ “నేను ఉన్నాను” అనే స్పురణ మాత్రం ఉంది. అదే చైతన్యం. అదే ఆత్మ. అదే బ్రహ్మం.

… ఈ భాగం మొత్తం ఒకే గొప్ప రహస్యం చెబుతోంది:

రూపాలు బ్రహ్మం కావు.

రూపాలను ప్రకాశింపజేసే చైతన్యమే బ్రహ్మం.

దేవుడు రూపంలో లేడు.

రూపం కనిపించడానికి కారణమైన “ఉన్నాను” అనే వెలుగులో ఉన్నాడు.

అదే అద్వైతం.

నాలుగవ భాగం 

ఓం 🕉

… ఈ నాలుగవ భాగం అసలు అద్వైత వేదాంతపు పరాకాష్ట. ఇక్కడ భగవత్పాదులు ఒక్కొక్క మెట్టు ఎక్కిస్తూ చివరికి మాట, మనసు, ఆలోచన — అన్నిటినీ తీసేసి మనల్ని స్వరూపం దగ్గర నిలబెడుతున్నారు.

మొదట శిష్యుడు చాలా తెలివిగా మాట్లాడుతున్నాడు:

“చైతన్యమే బ్రహ్మం కదా! ఉపనిషత్తులు కూడా ‘ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ’, ‘సత్యం జ్ఞానమనంతం బ్రహ్మ’, ‘విజ్ఞానమానందం బ్రహ్మ’ అని చెబుతున్నాయి కదా!” అని.

భగవత్పాదులు “అవును” అన్నారు… కానీ వెంటనే “తథాపి…” అన్నారు.

అక్కడే అసలు రహస్యం మొదలైంది.

“చైతన్యం బ్రహ్మమే” — ఇది నిజం.

కానీ “చైతన్యం” అనే మాటతో నువ్వు పట్టుకున్నది నిజమైన బ్రహ్మం కాదు.

ఎందుకంటే నువ్వు దాన్ని మాటతో పట్టుకున్నావు.

మాట అంటే నామం.

దాన్ని ఊహించిన మనసు అంటే రూపం.

అంటే మళ్ళీ నామరూపాల ద్వారానే దాన్ని పట్టుకున్నావు.

అదే భగవత్పాదుల గట్టి దెబ్బ.

“ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ” అనే వాక్యం బ్రహ్మం కాదు.

అది బ్రహ్మం వైపు చూపించే బోర్డు మాత్రమే.

“పిల్లి” అనే మాట పిల్లి కాదు.

అది కేవలం పిల్లిని సూచించే శబ్దం.

అలాగే “చైతన్యం” అనే మాట కూడా చైతన్యం కాదు.

ఈ విషయాన్ని అర్థం చేయడానికి ఒక సూఫీ ఉదాహరణ చెప్పారు:

కస్తూరి అమ్మేవాడు “కస్తూరి… కస్తూరి…” అని అరుస్తున్నాడు.

ఆ కేక కస్తూరి కాదు.

దాని వాసనే అసలైన కస్తూరి.

అలాగే “బ్రహ్మం… చైతన్యం…” అని మాట్లాడుతున్న మాటలు బ్రహ్మం కావు.

ఆ మాటల వెనుక మౌనంగా వెలుగుతున్న స్వరూపమే బ్రహ్మం.

ఇక్కడ భగవత్పాదులు ఒక గొప్ప ప్రమాదాన్ని చూపిస్తున్నారు:

నీవు చైతన్యాన్ని కూడా మనసుతో పట్టుకుంటే, అది ఉపాధి పరిమితిలో పడిపోతుంది.

మనసు మారుతుంది.

శరీరం మారుతుంది.

ఇంద్రియాలు బలహీనపడతాయి.

ఆలోచనలు వస్తాయి, పోతాయి.

అయితే వీటి ద్వారా పట్టుకున్న “చైతన్యం” కూడా మారిపోవాలి కదా?

అందుకే ఆయన అంటున్నారు:

“స్వతహాగా దాన్ని చైతన్యం అని కూడా అనకూడదు.”

ఎందుకంటే “చైతన్యం” అనేది కూడా ఒక శబ్దం.

శబ్దం అంటే పరిమితి.

అయితే ఏం చేయాలి?

“చైతన్యం” అని అనకు.

నువ్వే చైతన్యమైపో.

అక్కడ మాట ఆగిపోతుంది.

ఆలోచన ఆగిపోతుంది.

తెలుసుకోవడం కూడా ఆగిపోతుంది.

అందుకే ఉపనిషత్తు చివరికి ఏమంటుంది?

“తెలుసు అన్నవాడికి తెలియదు.

తెలియదు అన్నవాడికే తెలుసు.”

ఎందుకంటే “నాకు తెలుసు” అన్న క్షణంలో అది ఒక విషయంగా మారిపోతుంది.

కానీ ఆత్మ విషయం కాదు — స్వరూపం.

ఇక్కడ భగవత్పాదులు చివరికి అసలైన బ్రహ్మ స్వరూపాన్ని వర్ణించారు:

సర్వ ఉపాధి విశేషాలు నశించినది

శాంత స్వరూపం

అనంతం

ఏకం

అద్వైతం

నిత్యం

ఇది ఎక్కడో ఉండే పదార్థం కాదు.

నువ్వు ఏది పట్టుకోబోయినా లాగేసిన తర్వాత మిగిలేది అదే.

మాటతో పట్టుకుంటే — అది కాదు.

మనసుతో ఊహిస్తే — అది కాదు.

రూపంగా చూస్తే — అది కాదు.

ఇలా అన్నీ తీసేసిన తర్వాత, మిగిలి నిశ్శబ్దంగా వెలుగుతున్న “ఉన్నాను” అనే స్వరూపమే బ్రహ్మం.

అందుకే చివరి బోధ చాలా అద్భుతం:

“పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించకు.

పట్టుకున్నావంటే అది నీవు కాదు.

నీవే అయ్యి నిలిచిపో.”

అదే శాంతం.

అదే అనంతం.

అదే అద్వైత బ్రహ్మం. 🕉

ఓం శాంతి శాంతి  శాంతిః 🙏